Szybki test wykrywa kortykosteroidy w suplementach. Nowa metoda może usprawnić screening

Zafałszowanie suplementów substancjami farmakologicznie czynnymi pozostaje jednym z najpoważniejszych problemów jakościowych w tej kategorii produktów. Nowa publikacja w czasopiśmie „Analytical Methods”, która ukazała się 8 września 2026 r., przedstawia szybką metodę kolorymetryczną opracowaną do wykrywania syntetycznych kortykosteroidów w żywności i suplementach diety. Autorzy wskazują, że rozwiązanie może być wykorzystywane jako narzędzie do szybkiego screeningu przez przemysł i organy kontrolne.

Badanie zespołu z CSIR – Indian Institute of Toxicology Research koncentruje się m.in. na prednizolonie. Metoda bazuje na reakcji prowadzącej do powstania barwnego produktu, który można następnie ilościowo ocenić spektrofotometrycznie przy długości fali 410 nm. Autorzy zastosowali również analizę obrazu RGB, otwierając możliwość prostszej oceny efektu reakcji.

Dlaczego szybki screening jest potrzebny?

Syntetyczne kortykosteroidy, takie jak prednizolon czy deksametazon, są substancjami leczniczymi o silnym działaniu biologicznym. Ich niezadeklarowana obecność w produkcie sprzedawanym jako suplement oznacza nie tylko niezgodność składu, ale potencjalne ryzyko zdrowotne, szczególnie przy długotrwałym stosowaniu bez kontroli lekarskiej. Do wykrywania takich substancji można stosować techniki instrumentalne, w tym chromatografię. Są one niezbędne w zaawansowanej analizie jakościowej i ilościowej, ale wymagają odpowiedniego wyposażenia laboratoryjnego, przygotowania próbki oraz personelu. Autorzy nowego badania postawili więc inne pytanie: czy można opracować metodę, która szybko zasygnalizuje potencjalną obecność kortykosteroidu i pozwoli wytypować podejrzane próbki do dalszych analiz? Opracowany test osiągnął dla prednizolonu granicę wykrywalności LOD na poziomie 0,04 ± 0,008% w/v oraz granicę oznaczalności LOQ 0,12 ± 0,027% w/v. W badaniach selektywności autorzy nie stwierdzili istotnych zakłóceń pochodzących od testowanych związków steroidowych o podobnej budowie ani od analizowanych matryc suplementów. To nie oznacza, że metoda ma zastąpić pełną analizę instrumentalną. Jej potencjalną wartością jest przede wszystkim szybkie odsiewanie dużej liczby próbek i wskazywanie tych, które powinny zostać skierowane do dalszej, potwierdzającej analizy.

Kontrola jakości zaczyna się przed produkcją

Temat jest szczególnie istotny dla firm korzystających z surowców pochodzących od wielu dostawców, importerów produktów gotowych oraz producentów kontraktowych pracujących dla dużej liczby marek. Zafałszowanie produktu nie zawsze musi powstać na poziomie zakładu wprowadzającego go na rynek. Problem może pojawić się wcześniej – u dostawcy surowca, producenta półproduktu lub podmiotu zagranicznego dostarczającego gotową mieszankę. Dlatego system kontroli jakości powinien być oparty na ryzyku. Produkty i surowce szczególnie narażone na celowe dodawanie substancji farmakologicznych mogą wymagać bardziej rozbudowanej weryfikacji niż składniki o niskim profilu ryzyka.

W europejskich systemach nadzoru suplementy diety regularnie pojawiają się w zgłoszeniach dotyczących obecności niedozwolonych substancji. Na Waszym rynku problem dotyczy m.in. produktów pozycjonowanych jako wspierające odchudzanie, potencję, wydolność czy szybkie efekty fizjologiczne. W takich kategoriach deklarowane działanie może tworzyć ekonomiczną presję sprzyjającą nielegalnemu wzmacnianiu produktu substancją leczniczą. Dla producenta oznacza to, że kwalifikacja dostawcy powinna obejmować nie tylko audyt dokumentacji czy sprawdzenie standardowych parametrów mikrobiologicznych i metali ciężkich. Istotna jest również analiza ryzyka zafałszowania produktu i określenie, jakie substancje mogą być potencjalnie dodawane do danej kategorii.

Szybka metoda jako pierwsza linia kontroli

W tym kontekście proste testy screeningowe mogą mieć dużą wartość operacyjną. Laboratorium nie musi od razu wykonywać kosztownej analizy każdego parametru dla każdej próbki. Strategia może polegać na zastosowaniu szybkiej metody przesiewowej, a następnie skierowaniu wyników podejrzanych lub pozytywnych do potwierdzenia metodą o wyższej specyficzności i odpowiednio zwalidowaną dla danego zastosowania. Takie podejście nie jest obce kontroli jakości żywności. Screening jest wykorzystywany m.in. przy wykrywaniu alergenów, pozostałości czy niektórych zafałszowań. W przypadku suplementów problemem pozostaje jednak ogromna różnorodność potencjalnych nielegalnych dodatków. Nowa metoda jest interesująca także ze względu na wykorzystanie analizy RGB. Jeśli dalsze badania potwierdzą odporność rozwiązania na różne matryce produktów, w przyszłości tego typu narzędzia mogłyby stać się częścią prostych platform do szybkiej kontroli poza zaawansowanym laboratorium centralnym. Na obecnym etapie należy jednak zachować ostrożność. Publikacja pokazuje skuteczność konkretnego podejścia analitycznego, ale przed zastosowaniem w rutynowym systemie jakości potrzebna byłaby ocena m.in. walidacji dla konkretnych matryc, selektywności, powtarzalności i zakresu substancji możliwych do wykrycia.

Zafałszowanie staje się problemem QA, nie tylko regulatora

Najważniejsze znaczenie nowej pracy jest szersze niż sama metoda. Rosnąca liczba suplementów sprzedawanych transgranicznie, dynamiczny e-commerce i rozbudowane globalne łańcuchy dostaw zwiększają potrzebę szybkiej identyfikacji produktów wysokiego ryzyka. Odpowiedzialność producenta lub podmiotu wprowadzającego suplement na rynek nie kończy się na sprawdzeniu deklaracji dostawcy. Im bardziej atrakcyjny ekonomicznie i podatny na zafałszowania jest segment produktu, tym większe znaczenie ma niezależna kontrola analityczna. Nowe rozwiązania screeningowe mogą nie zastąpić chromatografii czy zaawansowanej spektrometrii, ale mogą zwiększyć liczbę produktów możliwych do szybkiej weryfikacji. Z punktu widzenia QA jest to istotna zmiana: zamiast ograniczać kontrolę wyłącznie do produktów już podejrzanych, można budować bardziej aktywny model nadzoru nad surowcami i produktami gotowymi.

Zobacz również: Botaniczne ekstrakty w centrum zainteresowania producentów suplementów diety

Przejdź do artykułu